De integrale benadering van Patañjali bestaat uit 8 stappen:
Yama’s
Morele principes van het opgeven van bepaalde -niet wenselijke- gewoonten. Je weigert om je te laten leven door oude patronen die je belemmeren.
Niyama’s
Morele principes van het aanleren van nieuwe, wenselijke patronen, die constructief zijn in je leven.
Asanas
Lichaamshoudingen, dit zijn de fysieke oefeningen waar yoga in het westen bekend om is geworden. Zij bevorderen gezondheid en vitaliteit, zorgen voor geestelijke en lichamelijke ontspanning en bereiden zodoende voor op meditatie.
Pranayama
Oefeningen voor de ademhaling en de subtiele ‘prana’ of energiestromen, waarmee verdere beheersing over energie en vitaliteit wordt verkregen.
Pratyahara
Dit is het terugtrekken van de zintuigen en het naar binnen richten van het denkvermogen. De zintuigen -en daarmee ook het denkvermogen- zijn gewoonlijk naar buiten toe gericht en een groot deel van ons dagelijks bewustzijn wordt in beslag genomen door het verwerken van indrukken van buitenaf. Daarmee dwarrelen onze gedachten van het een naar het ander. Pratyahara is een noodzakelijke stap ter voorbereiding van meditatie.
Dharana
Concentratie, het vermogen om de aandacht te kunnen houden bij een onderwerp wat je kiest, zonder je daarbij te laten afleiden. Wanneer het denkvermogen naar binnen is gericht, zoals beschreven bij pratyahara, dan is er nog de afleiding die van binnenuit ontstaat, emoties en gedachten die rond gaan tollen. In concentratie wordt de aandacht gericht en vastgehouden.
Dhyana
Meditatie, volgens Patañjali is meditatie: het éénpuntig kunnen richten van de aandacht. Dat wil zeggen, niet alleen bij een onderwerp kunnen blijven, maar slechts één beeld, één gedachte in het bewustzijn hebben. De concentratie wordt hierbij zodanig gebundeld tot een punt, dat zij veel krachtiger is. Dit is vergelijkbaar met de punt van een spijker of punaise, de kracht waarmee er op de kop geslagen wordt, is in de punt groter, omdat het oppervlak kleiner is, hierdoor wordt het de muur in gedreven. Zo wordt het denkvermogen in meditatie een diepere laag van het bewustzijn in ‘gedreven’.
Samadhi
Contemplatie, dit is wat ook wel hogere meditatie wordt genoemd, waarbij voorbij mentale begrenzingen wordt gegaan. Wat in onze taal de dichtste benadering is van dit directe weten is intuïtie. Intuïtie is voor de meeste van ons echter iets wat ons bij tijd en wijle overkomt in een glimp en wat lang niet altijd betrouwbaar schijnt. In onze maatschappij zijn we niet gewend om intuïtie te gebruiken. We zijn niet getraind in direct waarnemen en onze intuïtie is vaak vertroebeld door emoties, begeerten en gedachten. In meditatie trainen we intuïtie en onderscheidingsvermogen, om het directe weten te leren onderscheiden van zelfgecreëerde gedachten en illusies.
Patañjali beschrijft de weg van meditatie in de Yoga Sutras om uiteindelijk:
‘... gevestigd te zijn in je eigen, essentiële en fundamentele aard.’ (I, 3) Kortom, te zijn wie je werkelijk bent!
Samyama
Uiteindelijk komen alle acht stappen van Patañjali samen in Samyama. In Samyama vinden concentratie, meditatie en contemplatie tegelijkertijd en geïntegreerd plaats. Dan is het mogelijk om geconcentreerd bezig te zijn, met de aandacht éénpuntig gericht en het bewustzijn uitstijgend boven de dualiteit, waarbij er direct weten is. Dit kan in het hier en nu en in ons dagelijks leven.
Hiermee is meditatie niet alleen een manier om het eigen bewustzijn te verruimen, maar tevens een manier om vrij en krachtig in het leven te staan, in het hier en nu te zijn. Meditatie is niet alleen een weg naar binnen, het is tevens een weg naar buiten, de wereld in!